Đấu vật là môn thể thao dân gian có mặt ở nhiều hội xuân, nhất là các vùng đồng bằng miền Bắc. Hai người đối đầu nhau trên một khoảng sân, dùng sức, kỹ thuật và sự khéo léo để quật đối thủ ngã. Điểm hay của đấu vật là sức mạnh phải đi đôi với sự bình tĩnh: người biết lùi một bước thường thắng người chỉ biết lao vào. Với trường học và sinh hoạt cộng đồng, đấu vật cần được tổ chức theo luật mềm, có người giám sát. Các trò khác cùng nhóm nằm ở chuyên mục trò chơi lễ hội.
Chuẩn bị
- Số người: từng cặp hai người, có thể tổ chức nhiều cặp lần lượt hoặc theo vòng loại.
- Độ tuổi gợi ý: thanh thiếu niên từ lớp tám trở lên, chia theo cân nặng và độ tuổi gần nhau.
- Địa điểm: sân cỏ êm, bãi cát hoặc nền được trải thảm dày. Khoảng sân thi đấu là một vòng tròn hoặc hình vuông kẻ vạch rõ.
- Dụng cụ: thảm hoặc lớp đệm, dây kẻ vòng, một chiếc còi, khăn lau, nước uống. Người chơi mặc quần áo gọn, không có khóa kim loại cứng.
Cách chơi truyền thống
- Hai đấu thủ bước vào sân, chào nhau bằng cái bắt tay hoặc cúi đầu.
- Khi có hiệu lệnh, hai bên tiến lại gần, nắm lấy vai, thắt lưng hoặc cánh tay đối phương theo cách được luật cho phép.
- Mỗi người tìm thế mạnh: gạt chân, ghì, xoay người hoặc dùng sức đẩy để làm mất thăng bằng đối thủ.
- Đấu thủ nào bị chạm lưng hoặc vai xuống đất trước thì thua một hiệp.
- Trận thường gồm ba hiệp, người thắng hai hiệp là người chiến thắng của trận.
Luật chơi
Không được đấm, đá, cào, véo, kéo tóc hay siết cổ. Không được tấn công khi đối thủ đã ngã và đang ra hiệu dừng. Trọng tài có thể dừng trận bất cứ lúc nào nếu thấy một bên bị đau hoặc đấu thủ vi phạm. Sau trận, hai người luôn bắt tay nhau, người thắng không được khoe khoang quá đà. Hình phạt vui cho trường hợp phạm luật nhẹ là phải đứng ngoài một hiệp để cổ vũ cho người khác.
Cách chơi ở nơi khác
Ở nhiều địa phương, đấu vật có thể diễn ra theo vòng loại, người thắng ở vòng này tiếp tục đấu với người thắng ở vòng kế tiếp cho đến khi còn một người. Có nơi người ta đánh trống hoặc gõ chiêng để đệm nhịp, tạo không khí cho trận đấu. Trong sinh hoạt tập thể, có thể chơi kiểu “vật tay” hoặc “đẩy vai”: hai người đứng đối diện, bàn chân đặt trong một vòng nhỏ, ai bị đẩy ra khỏi vòng hoặc mất thăng bằng trước thì thua. Cách này nhẹ hơn nhiều và thích hợp cho học sinh.
Phiên bản an toàn cho trường học và cộng đồng
- Chia cặp theo cân nặng và chiều cao tương đương, không ghép cặp quá chênh lệch.
- Chỉ chơi trên thảm hoặc cát dày. Không chơi trên nền xi măng hay gạch.
- Cấm các thế bẻ khớp, siết cổ, ép lưng, quật từ trên cao. Chỉ cho phép đẩy, gạt chân nhẹ và giữ thăng bằng.
- Mỗi trận chỉ kéo dài ngắn, nghỉ giữa các hiệp, và có người quan sát từng cặp.
- Người chơi bỏ trang sức, cắt móng tay ngắn, buộc tóc gọn.
- Khởi động kỹ cổ, vai, hông và cổ chân trước khi chơi.
- Nếu ai báo đau, dừng ngay và cho nghỉ, không ép chơi tiếp.
Lợi ích
Đấu vật giúp phát triển sức mạnh toàn thân, sự dẻo dai và phản xạ. Quan trọng hơn, người chơi học cách tôn trọng đối thủ, biết nhận thua và thắng mà không kiêu. Khi tổ chức đúng cách, đây là trò rèn tính kỷ luật và sự tự chủ rất tốt cho thanh thiếu niên.
Mẹo cho người tổ chức
Nên có ít nhất hai người điều hành: một trọng tài trong sân, một người theo dõi bên ngoài để chăm sóc người bị ngã. Đặt luật rõ trước khi bắt đầu và nhắc lại sau mỗi vòng. Nếu muốn chuyển sang trò giảm sức, bạn có thể cho nhóm chơi cướp cờ, vừa vận động vừa dùng đầu óc, hoặc cho cả lớp chơi đẩy gậy như một cách thi sức nhẹ hơn.

