Cờ người là trò chơi trí tuệ độc đáo của hội xuân miền Bắc, nơi quân cờ chính là con người. Hai đội “tướng” đứng đối diện nhau trên một bàn cờ vẽ trên sân, mỗi quân cờ là một người đứng ở một nút giao và di chuyển theo nước đi của hai kỳ thủ ngồi chỉ huy. Trò vừa là trò đấu trí, vừa là màn trình diễn vui mắt. Cờ người hợp với học sinh từ tiểu học trở lên, đặc biệt những ai biết luật cờ tướng cơ bản. Xem thêm tại chuyên mục trò chơi lễ hội.
Chuẩn bị
- Số người: hai đội, mỗi đội mười sáu quân cờ (nếu chơi đủ bộ), thêm hai người chỉ huy và một trọng tài. Với nhóm ít người, có thể chơi bộ rút gọn.
- Độ tuổi gợi ý: từ lớp bốn trở lên.
- Địa điểm: sân phẳng đủ rộng để vẽ bàn cờ, các nút giao cách nhau vừa một người đứng thoải mái.
- Dụng cụ: phấn hoặc băng keo màu để kẻ bàn cờ, biển hoặc thẻ đeo ngực ghi tên quân cờ (tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã, chốt), hai chiếc ghế cho người chỉ huy.
Cách chơi
- Kẻ bàn cờ trên sân với đường sông ở giữa và hai cung của mỗi bên, theo bố cục của bàn cờ tướng.
- Mỗi đội đeo thẻ quân cờ rồi đứng vào đúng nút giao của vị trí ban đầu.
- Hai người chỉ huy ngồi hai bên, lần lượt hô nước đi bằng lời, ví dụ “xe tiến lên hai bước”.
- Quân cờ được gọi tên thì tự di chuyển đến vị trí mới. Quân bị ăn thì rời bàn cờ và ngồi ra ngoài.
- Bên nào bắt được tướng đối phương thì thắng ván.
Luật chơi và phạt vui
Luật đi từng quân theo cờ tướng thông thường. Người đóng quân cờ không được tự ý nói nước đi, chỉ nghe hiệu lệnh từ chỉ huy. Hai chỉ huy không được cãi nhau hay chỉ đạo sai ý, mọi tranh chấp do trọng tài quyết định. Đội thua có thể phải cùng hát một bài hoặc cùng vỗ tay chúc mừng đội thắng, một hình phạt nhẹ nhàng vui vẻ.
Biến thể và cách chơi ở nơi khác
Ở nhiều địa phương, cờ người thường kèm phần trình diễn: các quân cờ mặc trang phục màu sắc, có nơi chọn các bạn trẻ đóng quân với nón, áo dài, đứng thẳng nghiêm trang. Có nơi chơi cờ người theo thể thức đấu loại, một số cặp chỉ huy thi liên tiếp để tìm ra người giỏi nhất. Trong lớp học, bạn có thể đổi bộ cờ thành bộ rút gọn: chỉ dùng tướng, xe, mã, chốt để ván nhanh gọn hơn.
Phiên bản an toàn cho trường học và cộng đồng
- Bàn cờ trên sân phải khô, không trơn, tránh sân ướt hoặc nền rêu.
- Người đóng quân không phải đứng quá lâu dưới nắng: cho nghỉ và uống nước giữa các ván, hoặc cho đội mặc nón nhẹ.
- Quân bị ăn ngồi nghỉ ở khu vực mát cạnh bàn cờ, có ghế, không đứng chen trên đường đi.
- Thẻ quân cờ đeo bằng dây mềm, không làm bằng vật cứng nhọn.
- Giữ khoảng cách giữa các nút cờ rộng đủ để các bạn không va nhau khi di chuyển.
- Giới hạn thời gian mỗi nước đi để ván không kéo dài quá lâu.
- Người chỉ huy phải ngồi chỗ cao hơn một chút để nhìn rõ cả bàn cờ, nhưng cố định chắc ghế.
Lợi ích
Cờ người rèn tư duy chiến thuật, khả năng tính trước nước đi và sự phối hợp giữa chỉ huy với đội. Những bạn đóng quân học cách kỷ luật, đứng đúng chỗ và nghe hiệu lệnh. Với người xem, đây là màn trình diễn đẹp, kéo cả cộng đồng cùng theo dõi.
Mẹo cho người tổ chức
Nếu nhóm chưa biết cờ tướng, hãy dạy luật quân cờ ngắn gọn trước khi chơi, hoặc chọn bộ cờ rút gọn. Hãy chuẩn bị bảng ghi tên quân to, rõ chữ để mọi người dễ nhận ra. Sau ván cờ, bạn có thể cho nhóm đổi nhịp bằng trò vận động như cướp cờ, hoặc chơi trò bàn nhẹ nhàng như ô ăn quan.

