Ném còn là trò chơi gắn với đồng bào Tày, Nùng, Thái, Mường vùng núi phía Bắc, thường xuất hiện vào dịp xuân. Quả còn là một túi vải nhỏ, bên trong chứa hạt, có đuôi dài bằng dải vải nhiều màu. Hai bên ném qua ném lại, và người chơi cố ném quả còn xuyên qua một vòng tròn trên đỉnh cột cao. Trò này vừa là cuộc thi, vừa là dịp gặp gỡ, giao lưu. Hợp với học sinh từ tiểu học và mọi lứa tuổi trong sinh hoạt cộng đồng. Xem thêm các trò khác tại chuyên mục lễ hội.
Chuẩn bị
- Số người: không giới hạn, thường chơi theo đội hai bên hoặc theo từng cặp.
- Độ tuổi gợi ý: từ sáu, bảy tuổi trở lên.
- Địa điểm: sân rộng, thoáng, có thể dựng một cột cao ở giữa.
- Dụng cụ: một cột tre hoặc cột gỗ, trên đỉnh buộc vòng tròn gọi là “lỗ còn”, dán giấy màu hoặc vải; nhiều quả còn khâu từ vải, nhồi bằng hạt, cát khô hoặc bông; đuôi quả còn là dải vải dài, nhiều màu.
Cách chơi
- Dựng cột chắc ở giữa sân, đảm bảo vòng tròn trên đỉnh treo đúng tầm.
- Hai bên đứng hai phía của cột, mỗi người cầm một quả còn bằng tay cầm đuôi.
- Người chơi quay tròn quả còn vài vòng để lấy đà, rồi ném thẳng lên vòng tròn.
- Quả nào xuyên qua vòng tròn thì được tính điểm cho bên ném.
- Các lượt tiếp nối nhau, hết một số lượt định trước thì tổng kết, đội có nhiều quả lọt vòng hơn là đội thắng.
Luật chơi và phạt vui
Người ném đứng sau vạch đã kẻ sẵn, không bước quá vạch khi ném. Quả còn chạm vành vòng mà không xuyên qua thì không tính điểm. Đội thua có thể chịu hình phạt vui như hát một bài dân ca, đọc một câu thơ hoặc cùng làm một điệu múa nhẹ. Ở nhiều nơi, trò này còn gắn với hát giao duyên, người thua không bị chê mà được cả hội cười vui.
Cách chơi ở nơi khác
Ở nhiều địa phương miền núi, trò ném còn có thể được kết hợp với hát đối đáp giữa hai bên nam, nữ. Có nơi ném còn theo kiểu hai người đứng đối diện, ném qua lại cho nhau bắt, ai làm rơi thì thua. Trong sinh hoạt tập thể, bạn có thể dùng vòng nhựa hoặc vòng tre treo thấp để trẻ nhỏ dễ chơi, hoặc đặt vòng trên giá thay vì dựng cột cao.
Phiên bản an toàn cho trường học và cộng đồng
- Làm quả còn nhẹ, nhồi bằng bông hoặc hạt mềm, không dùng sỏi hoặc vật cứng.
- Hạ thấp vòng ném xuống tầm người chơi, hoặc chỉ treo vòng trên giá thấp.
- Chia khu vực: người ném đứng trong vạch, người xem đứng ngoài hàng rào mềm.
- Chỉ một người ném mỗi lượt, những người khác phải đứng yên phía sau.
- Khi nhặt quả còn, phải chờ hết lượt ném mới được vào khu vực cột.
- Cột phải được cố định chắc chắn, đế cột nặng, không đổ khi bị chạm.
- Nhắc người chơi quay còn đủ xa người xung quanh, tránh va vào mặt người đứng gần.
Lợi ích
Ném còn rèn sự khéo tay, khả năng ngắm đích và sức lực vừa phải. Trẻ học cách kiên nhẫn, ném trượt vẫn thử lại. Với cộng đồng, trò chơi còn là cách giữ gìn nét văn hóa của đồng bào miền núi, giúp người nơi khác hiểu thêm về phong tục xuân của họ.
Mẹo cho người tổ chức
Hãy giới thiệu ngắn về nguồn gốc của trò trước khi chơi, nhưng chỉ nói những gì chắc chắn: đây là trò của đồng bào vùng núi phía Bắc, chơi vào dịp xuân. Nếu có thể, mời một bạn biết hát dân ca của vùng đó hát đệm. Sau ném còn, bạn có thể cho nhóm chuyển sang chơi bịt mắt đập niêu để đổi nhịp, hoặc chơi ô ăn quan khi cần nghỉ ngơi.

