Thả đỉa ba ba là trò chơi dân gian đuổi bắt quen thuộc của trẻ em Việt Nam, vừa chạy vừa hát đồng dao. Một bạn làm “đỉa” đứng giữa “sông”, các bạn còn lại cố băng qua mà không bị đỉa chạm vào. Trò chơi cần ít dụng cụ, chơi được ở sân trường hay bãi đất rộng, hợp với giáo viên, phụ huynh và người làm quản trò sinh hoạt thiếu nhi. Xem thêm những trò tương tự tại chuyên mục trò chơi tập thể.
Chuẩn bị
- Số người: từ tám người trở lên. Càng đông trò chơi càng sôi nổi.
- Độ tuổi gợi ý: trẻ tiểu học và thiếu niên. Trẻ nhỏ hơn chơi được nếu quãng sông hẹp và người làm đỉa chạy chậm.
- Địa điểm: sân phẳng, bãi cỏ khô, sân trường. Nền không trơn, không có vật nhọn.
- Dụng cụ: phấn, vôi hoặc dây để vạch hai đường song song làm bờ sông.
- Quản trò: một người kiểm soát luật, chọn người làm đỉa và đứng ngoài quan sát an toàn.
Cách dựng sân quen thuộc là vẽ hai đường song song cách nhau chừng hai mét, đó là “con sông”. Hai bên đường là hai “bờ”, nơi người chơi đứng chờ.
Cách chơi
- Chọn một người làm “đỉa” bằng cách oẳn tù tì hoặc quản trò chỉ định. Người này đứng giữa sông, hai chân đứng trong khoảng giữa hai vạch.
- Những người còn lại đứng ở một bên bờ, cùng đọc đồng dao. Bài này có nhiều dị bản; một bản thường gặp mở đầu bằng “thả đỉa ba ba, chớ bắt đàn bà, phải tội đàn ông…”. Bạn có thể dùng bản quen thuộc ở địa phương mình, miễn cả nhóm đọc cùng nhịp.
- Khi đọc xong câu cuối, tất cả chạy từ bờ này sang bờ bên kia, băng ngang con sông. Đỉa cố chạm vào người đang chạy qua.
- Ai bị đỉa chạm thì ra khỏi cuộc chơi hoặc biến thành đỉa, tuỳ luật nhóm thống nhất. Người băng qua an toàn được đứng chờ ở bờ đối diện.
- Các lượt sau lặp lại theo chiều ngược lại. Sau vài lượt, sông có nhiều đỉa hơn, đỉa đông hơn nên người chơi phải khéo né. Người sống sót cuối cùng là người thắng.
Luật chơi và phạt vui
Luật cần nói rõ trước khi chơi: chỉ được chạm nhẹ vào người bằng tay, không đẩy, không kéo áo, không giữ lâu. Đỉa không được ra khỏi hai vạch sông trong lúc đuổi, trừ khi nhóm cho phép “đỉa lên bờ” ở những vòng khó. Người chạy mà bước ra ngoài khu vực chơi cũng tính là bị bắt.
Nếu chơi theo kiểu thua ra ngoài, người bị loại có thể cùng quản trò làm trọng tài hoặc cổ vũ. Phạt vui thường là hát một câu hoặc đọc một câu đố. Với trẻ nhỏ, chỉ cần các em kể tên một con vật dưới nước cũng đủ vui.
Biến thể
- Đỉa nhiều: bắt đầu từ hai hoặc ba đỉa thay vì một. Phù hợp với nhóm thật đông.
- Sông rộng dần: sau mỗi vài lượt, quản trò nới rộng khoảng cách hai vạch để thử sức người chơi.
- Cách chơi theo đội: chia hai đội, mỗi đội đứng một bờ, lượt nào qua sông an toàn nhiều hơn thì đội đó thắng.
Với những trò cần phối hợp tay chân hơn, nhóm có thể chuyển sang kéo co sau khi đã chạy mệt, vì vận động kiểu khác giúp cân bằng sức lực.
Lợi ích
Thả đỉa ba ba luyện chạy nhanh, tránh né, tính khoảng cách và phối hợp nhóm. Lời đồng dao nhịp nhàng giúp trẻ nhớ vần điệu và tạo cảm giác gắn kết khi cả nhóm đọc chung trước khi chạy. Trò chơi cũng dạy trẻ chấp nhận thắng thua: bị đỉa bắt là chuyện thường, lượt sau lại được thử. Cái hay của trò này là không cần người lớn giải thích nhiều, trẻ nhìn một lần là chơi được.
Lưu ý và mẹo cho người tổ chức
- Kiểm tra sân trước khi chơi: loại bỏ đá, gạch, mảnh chai. Tránh sân ướt trơn sau mưa.
- Nhắc người chơi giữ khoảng cách khi chạy qua sông, không xô đẩy. Nếu có trẻ nhỏ, chọn người làm đỉa có tốc độ tương đương.
- Khi đỉa chạm vào người, chỉ cần tay chạm vai hoặc lưng. Không đập mạnh, không kéo giữ cổ áo.
- Chọn thời điểm mát để chơi ngoài trời. Nếu nắng, nhắc uống nước giữa các lượt.
- Dùng phấn hay dây có màu rõ ràng để vạch sông, nhất là khi nhóm đông và chơi chiều tối.
- Khi nhóm quá đông thì chia nhiều sông, mỗi sông một đỉa. Cách này ít chen chúc hơn và ai cũng được chạy nhiều.
Trò chơi dùng vài vạch phấn và một bài đồng dao, nhưng có thể làm cả nhóm chạy cười đến hết buổi. Người tổ chức chỉ cần giữ luật rõ ràng và an toàn là đủ.

