Xỉa cá mè: hướng dẫn trò đồng dao chỉ tay chọn người

Xỉa cá mè là trò chơi đồng dao của trẻ em, thường dùng để chia nhóm hoặc chọn người làm quản trò, vừa đọc vần vừa chỉ tay lần lượt vào từng bàn tay của các bạn. Trò dựa trên nhịp đọc nên chơi nhanh, gọn và không cần dụng cụ. Giáo viên có thể dùng để chọn lượt chơi mà không cần tranh cãi; phụ huynh có thể chơi cùng con để làm quen nhịp điệu. Nhiều trò tương tự khác nằm trong mục trò chơi kèm đồng dao cho trẻ nhỏ.

Chuẩn bị

  • Số người: từ ba đến tám bạn ngồi thành vòng tròn.
  • Độ tuổi gợi ý: mẫu giáo lớn và tiểu học.
  • Địa điểm: chỗ ngồi bằng phẳng, sàn lớp hoặc chiếu, thảm.
  • Dụng cụ: không cần.

Lời đồng dao

Trò này có nhiều dị bản cả về lời lẫn cách chơi. Câu mở đầu thường được nhắc đến là:

Xỉa cá mè…

Các câu sau khác nhau tùy nơi nên bài viết này không trích cố định. Khi tổ chức, bạn cùng nhóm thống nhất một bài vần ngắn, đọc nhịp đều, mỗi chữ chỉ vào một bàn tay.

Cách chơi

  1. Các bạn ngồi thành vòng tròn, mỗi bạn úp hai bàn tay (hoặc một bàn tay) xuống sàn, đặt trước mặt mình.
  2. Một bạn làm người chỉ. Bạn này vừa đọc đồng dao vừa lần lượt chỉ vào từng bàn tay, mỗi tiếng chỉ một lần.
  3. Khi đọc đến tiếng cuối cùng, bàn tay đang được chỉ sẽ rút lại hoặc lật ngửa lên, tùy luật nhóm thống nhất.
  4. Vòng tiếp theo, người chỉ lại đọc từ đầu và chỉ vào những bàn tay còn lại.
  5. Cứ thế cho đến khi còn một bàn tay duy nhất. Bạn có bàn tay cuối cùng sẽ làm người chỉ ở ván sau hoặc nhận nhiệm vụ vui.

Luật chơi và phạt vui

Người chỉ phải chỉ đều nhịp, không chỉ nhanh chậm để chọn người. Các bạn phải giữ tay yên cho đến khi được chỉ vào tiếng cuối. Nếu có bạn rút tay sớm, bạn đó bị loại vòng ấy. Hình phạt chỉ nên là việc nhỏ: hát một câu, kể một câu đố hoặc làm điệu bộ. Với trẻ nhỏ, bạn có thể bỏ hình phạt, chỉ chơi để chọn người.

Biến thể

Ở nhiều nơi cách chơi khác nhau: có nhóm dùng chân thay tay, có nhóm chỉ bàn tay chồng lên nhau theo từng tầng. Có nơi dùng bài đồng dao này như một cách chia đội: những bạn còn lại cuối cùng thuộc về một đội. Bạn có thể thử các cách và chọn cách phù hợp với nhóm. Nếu muốn chia nhóm bằng cách khác, hãy dùng Oẳn tù tì; còn nếu muốn chơi tiếp theo một nhịp tương tự, hãy thử Nu na nu nống.

Lợi ích

  • Luyện tập trung: trẻ phải theo dõi ngón tay chỉ vào ai.
  • Giúp quyết định công bằng, hạn chế tranh cãi khi chia lượt.
  • Làm quen vần điệu và nhịp đọc.
  • Dạy trẻ chấp nhận kết quả, dù được chọn hay không.

Lưu ý an toàn và mẹo cho người tổ chức

  • Chỉ tay nhẹ nhàng; không đập hay vỗ mạnh vào bàn tay bạn.
  • Giữ khoảng cách vừa phải để các bàn tay không chạm vào nhau.
  • Nếu chơi trên sàn, nhắc trẻ rửa tay trước và sau khi chơi.
  • Để các bạn thay phiên làm người chỉ, không để một bạn giữ vai mãi.
  • Nếu bạn nhỏ bị loại sớm, hãy giao việc nhỏ như giữ nhịp vỗ tay để không bị buồn.
  • Chọn bài vần ngắn, đúng nhịp, trẻ dễ nhớ để cả nhóm đọc cùng.

Trò này tuy ngắn nhưng rất tiện: nó giải quyết nhanh câu hỏi «ai làm trước?» mà trẻ nào cũng hay hỏi. Nếu bạn là giáo viên hay quản trò, hãy dùng như một phần mở đầu cho các trò lớn hơn, để mọi trẻ cảm thấy quyết định công bằng.