Câu đố dân gian là hình thức chơi bằng lời: một người nêu câu đố, người khác suy nghĩ rồi đoán đáp án. Câu đố thường tả một vật quen thuộc theo cách vòng vo, ví von, đánh lừa, buộc người nghe phải liên tưởng. Chơi đố vui không cần dụng cụ, chỉ cần trí nhớ, óc quan sát và tinh thần hóm hỉnh. Giáo viên, phụ huynh, người dẫn chương trình sinh hoạt đoàn đội đều có thể tổ chức đố vui cho nhóm từ vài em đến cả lớp.
Đây là trò quen thuộc trong nhóm trò chơi trí tuệ và khéo léo, rất dễ kết hợp với các trò khác trong cùng buổi sinh hoạt.
Chuẩn bị
- Số người: từ 3 em đến cả lớp; chia đội nếu đông.
- Độ tuổi gợi ý: từ khoảng 5 tuổi với câu đố đơn giản; lớn hơn thì dùng câu khó hơn.
- Địa điểm: trong lớp, sân, hay chỗ ngồi vòng tròn.
- Dụng cụ: không cần. Nếu muốn, chuẩn bị thẻ giấy ghi sẵn đáp án, chuông hoặc vật nhỏ để các đội giành quyền trả lời.
Chọn câu đố
Người tổ chức nên dùng những câu đố rất quen, mà chính mình biết chắc đáp án. Nhiều câu đố dân gian có dị bản về lời, vì vậy nếu không chắc, hãy tự diễn đạt lại ý theo lời của mình, đừng khẳng định đó là bản gốc. Chọn câu đố hợp độ tuổi: với trẻ nhỏ, đố về con vật, đồ vật trong nhà, cây cối quanh làng; với lớn hơn, đố về hiện tượng thiên nhiên hoặc mẹo chữ nghĩa.
Cách tổ chức
- Chia lớp thành các đội hoặc để mọi em ngồi vòng tròn.
- Người quản trò đọc rõ câu đố, hai lần với tốc độ chậm.
- Cho các đội thời gian suy nghĩ, thường từ nửa phút đến một phút.
- Đội nào có đáp án thì giơ tay hoặc bấm chuông để giành quyền trả lời. Nếu sai, quyền chuyển sang đội khác.
- Đội trả lời đúng ghi điểm. Quản trò giải thích ngắn vì sao đáp án đúng, để các em hiểu lối ví von.
- Kết thúc khi hết số câu đã chuẩn bị. Đội nhiều điểm nhất thắng.
Luật chơi
- Không được hỏi lại quản trò quá ba lần để nhắc gợi ý.
- Người đã trả lời sai thì phải đợi đội khác trả lời xong mới được đoán lại.
- Quản trò có thể cho thêm gợi ý sau một lượt chờ, nhưng đội dùng gợi ý được ít điểm hơn.
- Phạt vui cho đội thua: hát một đoạn, kể một câu chuyện ngắn hoặc làm động tác hài hước. Không dùng hình phạt đau hoặc gây xấu hổ.
Biến thể
Ở nhiều nơi, đố vui được tổ chức theo vòng: vòng một đố nhanh, vòng hai đố khó, vòng ba để các đội đố ngược lại quản trò. Cũng có thể cho các em tự nghĩ một câu đố rồi đố bạn. Cách này kích thích sáng tạo và giúp các em thấy mình cũng làm được người ra đề. Một cách khác là đố bằng hình ảnh hoặc diễn tả bằng điệu bộ cho các em nhỏ chưa đọc được.
Lợi ích
Câu đố rèn tư duy liên tưởng, khả năng suy luận và vốn từ. Các em học cách nhìn một sự vật từ nhiều góc, nghe kỹ và đoán dựa trên chi tiết. Đố vui cũng tạo không khí gắn kết, vì cả nhóm cùng nghĩ, cùng cười khi đoán sai hoặc đoán trúng bất ngờ.
Lưu ý và mẹo cho người tổ chức
- Chuẩn bị nhiều hơn số câu cần dùng, phòng khi có câu quá dễ hoặc quá khó.
- Không dùng câu đố có nội dung tục, mỉa mai hay chê bai ai.
- Nếu đáp án có nhiều cách nói, thống nhất trước chấp nhận cách nào để tránh cãi nhau.
- Khen cả những câu trả lời gần đúng để các em nhút nhát dám tham gia.
- Giữ nhịp vui: không để một câu kéo dài quá lâu.
- Nếu có em trả lời sai, đừng cười chê; cả nhóm cùng suy nghĩ lại sẽ vui hơn.
Đố vui kết hợp tốt với chi chi chành chành khi cần chọn người chơi đầu tiên một cách vui vẻ.

